Danışma Hattı

0539 890 59 50

Özgül Fobi

Fobi Nedir?

Korku, bir insanın herhangi bir nesneye karşı güçsüzlüğünde hissettiği ve kontrolü elinde tutamadığı bir duygu olarak tanımlanmıştır. Bugün için; bir nesneye karşı olduğu kadar, bir durum ve bir işleve karşı da korkulardan söz etmek gereklidir. Antik Yunan’da korku, iyi gözlemlenmiş olmalı ki olması gereken ve patolojik olan olarak ikiye ayrılmıştır. Olması gereken korkulara Deos (ing. fear) adı verilmiştir ve bu korkular; normal, bilinçli, zihinselleşmiş korkulardır. Patolojik korkulara ise Phobos (ing. phobia) denilmiştir. Fobi, kaçış olgusuyla birlikte yoğun ve akıldışı bir korkudur. Normal korkular fizik beden için bir alarm sistemi vazifesi görürler. Vücudun tehlikelere karşı savunma mekanizmasını oluşturmasına yardımcı olurlar. Heyecan derecesindedirler. Sınırlanabilirler ve denetlenebilirler. Hafif tesirlidir ve yaşam kalitesini düşürürler. Yaşam, bu korkuların çevresinde dönmemektedir. Korkulan şey ile sürekli karşılaşmalar korkunun derecesini yavaş yavaş düşürebilmektedir. Fobiler ise; denetlenemez ve panik oluşturabilirler. Genelde tehlikeli olmayan durumlar için korku söz konusudur. Yaşam, korku çevresinde düzenlenir ve yaşam kalitesi oldukça olumsuz etkilenir. Korkulan şeylerle yüzleşmek ise genellikle korkunun azalması için yeterli olmaz. Bu nedenle fobiler, profesyonel yardım gerektiren bir bozukluk durumu olarak kabul edilir (Tözün ve Babaoğlu, 2016).

Özgül Fobi Nedir?

Özgül fobiler ise belli nesneler ve durumlardan (örümcek, böcek, kelebek, köpek, sivri uçlu eşya, asansör, yüksek yer, karanlık yer vb.) anormal korkudur. Genellikle bütün fobiler için görülme sıklığının kadınlarda erkeklerden daha yüksek olduğu söylenebilir. Özgül fobiler % 2.7 sıklıkta bildirilmektedir. Korkuların temelinde genetik yatkınlığın yanı sıra yaşam deneyimleri, travma öyküleri gibi çevresel etmenler de yer almaktadır. Hayvan, suda boğulma, boşluk-yükseklik, kan gibi korkularda genetik etmenler ön plana çıkmaktadır. Araba kullanma korkusunun temelinde ise daha çok trafik kazası öyküsü gibi çevresel bir etmen yatmaktadır (Tözün ve Babaoğlu, 2016).

DSM-5’te Özgül Fobi

DSM-5'te kaygı bozuklukları ana başlığı altında sınıflandırılan özgül fobiler, belirli bir nesne veya durumla ilgili kayda değer düzeyde korku ve kaygı yaşanması durumlarıdır. Basit fobi olarakta adlandırılırlar. Korku ve kaygıya sebep olan nesne ile karşılaşma durumunda panik ataklar ortaya çıkabilir. Kişi, uyaran nesnelerden kaçınma yoluna başvurabilir. Fobik nesne ile karşılaşma ihtimali ise beklenti kaygısına neden olabilir. Fobik durum veya nesne ile karşılaşma sonucunda kişide çarpıntı, terleme, titreme, ateş basması sıklıkla görülebilen fiziksel belirtilerdir (Demirci ve diğerleri, 2015).

BDT ile Özgül Fobi

Her ne kadar özgül fobi psikiyatrik belirtiler içinde en sık rastlanan rahatsızlıklardan biri olsa da, özgül fobi nedeni ile terapi başvuru oranı yüksek değildir. Seans için başvuran kişilerde ise diğer kaygı bozukluklarının birlikte bulunması durumunda özgül fobi varlığının belirlenmesi güçleşmektedir. Özgül fobilerin birçoğu erken çocukluk döneminde başlamaları nedeniyle genellikle ilk kez fobik nesne ile karşılaşma anısı hatırlanmaz. Özgül fobilerde medikal terapiler çok sık uygulanmasa farmakoterapide etkili olduğuna dair çalışmalar mevcuttur (Demirci ve diğerleri, 2015). Ancak fobik bozuklukların sağaltımında ilaçların tek başına önemli bir etkisi yoktur (Tözün ve Babaoğlu, 2016). Özgül fobilerin psikoterapi teknikleri ile terapisi oldukça yaygındır. Bilişsel terapilerden önce fobik bozuklukların sağaltımında psikanaliz ve dinamik psikoterapiler kullanılmakta iken günümüzde en yaygın psikoterapi yöntemi bilişsel davranışçı terapiler olmuştur (Demirci ve diğerleri, 2015). 

Özgül fobi kronik bir bozukluk olsa da, fobik durumdan kaçınıldığında kaygı sınırlandırıldığı ve hafifletildiği için genellikle iyi huylu bir bozukluk olarak kabul edilir. Bununla birlikte, kaçınma, iş ve eğlence faaliyetlerine müdahale edebilir ve yaşam kalitesini etkileyebilir. Davranışçı Terapi başlangıcından bu yana, özgül fobi alanındaki başarı öykülerinden biri olarak kabul edilmiştir ve genellikle çözülebilir bir problem olarak görülmektedir (Choy ve diğerleri, 2007).


Dental Fobi (Dişçi Fobisi)

Nomofobi (Telefon Bağlantısını Kaybetme Korkusu)

Kan-Enjeksiyon-Yaralanma Fobisi

Örümcek Fobisi

Niktofobi (Karanlık Korkusu)

Akrofobi (Yükseklik Korkusu)

Özgül Kusma Fobisi

Okul Fobisi

Hayvan Fobisi (Zoofobi)

Klostrofobi

Sitofobi (Yiyecek Fobisi)

Boğulma/Tıkanma Fobisi

Uçuş Fobisi


Kaynakça

Choy, Y., Fyer, A. J. ve Lipsitz, J. D. (2007). Treatment of specific phobia in adults. Clinical psychology review, 27(3), 266-286.

Demirci, O. O., Sağaltıcı, E. ve Yıldırım, A. (2015). Özgül fobinin göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme yöntemi ile tedavisi: bir olgu sunumu. Klinik Psikiyatri, 18, 124-129.

Tözün, M. ve Babaoğlu, A. B. (2016). Fobiler ve sağlıklı yaşam davranışları: Bir halk sağlığı bakışı. Family Practice & Palliative Care, 1(1), 24-26.