Danışma Hattı

0539 890 59 50

Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Bağımlı Kişilik Bozukluğu Nedir?

Bağımlı kişilik bozukluğu, kişilerin boyun eğen, bağımlı ve terkedilme korkusu yaşayan kimseler olmasına sebep olan yaygın ve sürekli bir başkalarının bakımına muhtaç olma durumudur (APA, 2013). Bağımlı kişilik bozukluğuna sahip bireyler genelde karamsar ve kendilerinden emin olmayan kimselerdir. Yeteneklerini ve kişiliklerini küçümseme eğilimindedirler ve sürekli olarak kendilerini aptal olarak nitelendirirler. Eleştiri ve reddedilmeyle karşılaşırlarsa bunu, değersiz olmalarının kanıtı olarak görür ve kendilerine olan inançlarını kaybederler. Başkalarından onları korumalarını ve hâkimiyet kurmalarını bekleyebilirler. İlk adımı onların atması gereken durumlarla karşı karşıya kaldıklarında sosyal hayatın günlük aktiviteleri sekteye uğrayabilir. Sorumluluk almalarını gerektiren durumlardan kaçınabilir ve karar vermeleri gerektiğinde endişelenebilirler. Sosyal ilişkileri, genelde bağımlı oldukları birkaç kişiyle sınırlı olur (Bressert, 2019).

DSM-5 Belirtileri

Bir kimseye bağımlı kişilik bozukluğu denilebilmesi için bu kişinin erken yetişkinlik döneminden itibaren çeşitli bağlamlarda aşağıdaki kriterlerden en az beşini karşılıyor olması gerekir (APA, 2013):

  • Başkalarından yoğun bir tavsiye ve onay almadan günlük kararlar veremez.
  • Hayatının başlıca alanlarında sorumluluğu başkalarının alması gerekir.
  • Desteklerini veya onaylarını kaybetmekten korktuğundan başkalarına itiraz etmekte zorlanır.
  • Kendi başına bir şeyler yapmakta veya yeni projeler başlatmakta zorlanır (kedine ve yeteneklerine güvensizlikten kaynaklanmalı, motivasyon ve enerji eksikliğinden değil).
  • Gönüllü olarak nahoş şeyler yapacak kadar başkalarından ilgi ve destek elde etmek için fazlasıyla çabalar.
  • Abartılmış kendine bakamayacak olma korkusundan dolayı yalnız kaldığında rahatsız ve çaresiz hisseder.
  • Yakın bir ilişkisi bittiğinde acilen destek ve ilgi kaynağı olacak yeni bir ilişki arayışına girer.
  • Yalnız kalıp kendi başının çaresine bakmak zorunda kalacağına dair gerçekdışı kaygıları vardır.


Olası Eş Bozukluklar

Bağımlı kişilik bozukluğu olan kişilerde depresif bozukluk, kaygı bozuklukları ve uyum bozuklukları riski artar. En sık eşlik eden bozukluklar borderline, çekingen ve histriyonik kişilik bozukluklarıdır. Kronik fiziksel rahatsızlıklar ve çocuklukta veya ergenlikte yaşanan ayrılık kaygısı bozukluğu kişiyi bu kişilik bozukluğuna daha yatkın hale getirebilir (APA, 2013).

Ayırıcı Belirtiler

Bağımlı kişilik bozukluğu ile ayırıcı belirtiler DSM-5'te şu şekilde yer almaktadır (APA, 2013):

Diğer ruhsal ve tıbbi bozukluklar: Bağımlı kişilik bozukluğu, kişinin başka bir ruhsal (depresif bozukluklar, panik bozukluğu, agorafobi vb.) veya tıbbi rahatsızlıktan dolayı daha bağımlı bir takım özellikler gösterilmesiyle karıştırılmamalıdır.

Diğer kişilik bozuklukları ve kişilik özellikleri: Bağımlı kişilik bozukluğu belirtileri diğer kişilik bozukluklarınınkilere benzeyebilir. Burada ayrıştırıcı belirtilere dikkat etmek gerekir ancak birden fazla bozukluk için belirtiler görüldüğünde birden fazla bozukluğun olduğu söylenebilir. Birçok kişilik bozukluğunda bağımlı kişilik özellikleri görülse de, bağımlı kişilik bozukluğu kişinin ağırlıklı olarak itaatkâr, tepkisel ve yapışkan özellikler göstermesiyle ayrılır. Borderline ve bağımlı kişilik bozukluklarının her ikisinde de terkedilme korkusu görülür ancak terkedilmeye verilen tepkide ayrışırlar. Borderline kişilik bozukluğunda kişi terkedilmeye duygusal boşluk ve öfke gibi tepkiler verirken bağımlı kişilik bozukluğuna sahip kimseler terkedilmeye artan bir itaatkarlık ve destek ve ilgi sağlayacak yeni bir ilişki arayışıyla tepki verirler. Histrionik kişilik bozukluğuna sahip insanlar da yoğun bir onaylanma ihtiyacı hissederler ve çocuksu ve yapışkan bir izlenim uyandırabilirler. Ancak bağımlı kişilik bozukluğundaki gibi ağırbaşlı ve uysal olmanın aksine histrionik kişilik bozukluğuna sahip bireyler ihtişam sever ve aktif olarak ilgi talep ederler. Hem bağımlı hem çekingen kişilik bozukluklarında yetersizlik hissi, eleştiriye karşı hassasiyet ve güçlü bir ayıplanma ve reddedilme korkusu vardır. Ancak çekingen kişilik bozukluğuna sahip kişiler ayıplanmaktan ve reddedilmekten o kadar korkarlar ki kabul göreceklerinden emin olana kadar geri çekilirler. Aksine, bağımlı kişilik bozukluğuna sahip kişiler önemli kişilerle bağlarını sürdürmeyi ilişkilerden kaçınıp geri çekilmeye yeğler.

Birçok insan bağımlı özellikler taşır. Yalnızca bu özellikler katı, uyum sağlayamayan, kişiye rahatsızlık veren veya işlevselliği etkileyen noktalara geldiğinde narsistik kişilik bozukluğu teşkil eder.

Başka bir tıbbi durumdan kaynaklanan kişilik değişimi: Belirtiler merkezi sinir sistemindeki herhangi bir tıbbi değişimden kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda bağımlı kişilik bozukluğu denemez.

Madde kullanım bozukluğu: Bağımlı kişilik bozukluğu terapisi belirtilerin devamlı bir madde kullanımına bağlı olarak ortaya çıkmadığına konulabilir.

BDT ile ve Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Turkat ve Carlson’un (1984) bağımlı kişilik bozukluğuna sahip danışanlarla yaptıkları vaka çalışmalarında ortaya koydukları gibi bağımlılığın saptanması, geniş kapsamlı olarak formülize edilmesi ve bu formüle dayanarak bir müdahale planı oluşturulması yalnızca belirtilere dayanan terapi sürecinden daha etkili olmaktadır. Doğru formülü kurulduğu ve kişilik bozukluğu sürecinde stratejik bir planlama yapıldığı takdirde danışanın özerk bir yetişkine dönüştüğü gözlemlenecektir (Beck ve diğerleri, 2004).





Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders, Washington, DC: American Psychiatric Publishing, (s. 675-678). 

Beck, A. T., Freeman, A., Davis, D. D. ve meslektaşları (2004). Cognitive therapy of personality disorders. New York: The Guilford Press, (s.292).

Bressert, S. (2019). Dependent Personality Disorder Symptoms. PsychCentral. Erişim adresi: https://psychcentral.com/disorders/dependent-personality-disorder/symptoms/

Turkat, I. D. ve Carlson, C. R. (1984). Data-based versus symptomatic formulation of treatment: The case of a dependent personality. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 15(2), 153-160.