Danışma Hattı

0539 890 59 50

Narsistik Kişilik Bozukluğu

Narsistik Kişilik Bozukluğu Nedir?

Narsistik kişilik bozukluğu çok önemli, üstün ve eşi bulunmaz birisi olduğuna ilişkin yaygın bir duygu, beğenilme gereksinimi ve empati yapamama ile belirli bir kişilik bozukluğudur (Ozan ve diğerleri, 2008).

Uygun koşullar altında narsistik benlik, kişinin hayattan keyif almasını, başarılarıyla gurur duymasını, hata ve eksikliklerinden dolayı utanç ve öfke duygularını tecrübe etmesini sağlamaktadır (Atay, 2009). Birçok klinik çalışmada narsist kişiler; çocukluklarında, ebeveynlerinin empatik kusurlarından ya da ihmallerinden dolayı ihtiyaçları karşılanmamış ve bu ihtiyaçlarını yetişkinliklerindeki ilişkilerinde gidermeye çalışan bireyler olarak tanımlanmaktadırlar (Morf ve Rhodewal, 2001). Yapılan araştırma sonuçlarına göre narsistik kişilik bozukluğuna sahip kişilerin 6 temel davranışsal yatkınlığının olduğu gözlemlenmiştir (Brown, 1997). Bunlar inkâr, ussallaştırma (rasyonalizasyon), kendini yüceltme, kendine yontma, hak iddia etme ve kaygı olarak ifade edilmektedir.

Narsistik Kişilik Bozukluğunun Belirtileri

Bir kimseye narsistik kişilik bozukluğu denilebilmesi için kişinin erken yetişkinlik döneminden itibaren çeşitli bağlamlarda kendi değerini şişirilmiş bir biçimde değerlendirmesi (farazi biçimde veya davranışta), empati eksikliği ve takdir edilme isteği göstermesi gerekir (APA, 2013). Ayrıca DSM 5'e göre aşağıdaki kriterlerden en az beşini karşılıyor olması gerekir:

1. Kendine dair şişirilmiş bir değer algısının bulunmaktadır (başarı ve yeteneklerin abartılması, gerekçelendirecek başarılara sahip olmasa da üstün tutulmayı beklemesi gibi).

2. Sürekli sınırsız başarı, güç, ihtişam, güzellik veya ideal sevgi hayalleri ile meşguldür.

3. Kendisinin özel ve eşsiz olduğuna inanır. Ancak diğer özel ve yüksek mertebeli insanlar veya kurumlar tarafından anlaşılabileceğini ve ancak onlarla bağdaştırılması gerektiğini düşünür.

4. Fazlasıyla takdir görme ihtiyacı duyar.

5. Yetkili olduğu hissiyatına sahiptir (mantık dışı bir özel muamele beklentisine sahip olma veya başkalarının onun beklentilerini otomatik olarak karşılamasını beklemek gibi).

6. İnsanları sömürür (kendi çıkarları için başkalarından yararlanır).

7. Empatiden yoksundur, başkalarının duygu ve ihtiyaçlarını görmeye gönüllü değildir.

8. Genellikle başkalarını kıskanır veya başkalarının onu kıskandığına inanır.

9. Kibirli ve tepeden bakan davranış ve tutumlara sahiptir.

Olası Eş Bozukluklar

Stinson ve meslektaşlarının yaptığı araştırmaya (2008) göre narsistik kişilik bozukluğu denilen kişilerin alması en muhtemel eş belirti madde kullanım bozukluğu (alkol ve nikotin başta olmak üzere çeşitli madde bağımlılıkları), duygu durum bozuklukları, kaygı bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğudur. Aynı araştırmaya göre narsistik kişilik bozukluğuna eş belirti olarak gelmesi en muhtemel ruhsal bozukluklar madde kullanım bozukluğu (çeşitli madde bağımlılıkları), bipolar 1 ve 2 bozuklukları, panik bozukluk (agorafobi ile birlikte) ve genel kaygı bozukluğudur.

Ayrıştırıcı Belirtiler

Diğer Kişilik Bozuklukları ve Kişilik Özellikleri: Narsistik kişilik bozukluğu belirtileri diğer kişilik bozukluklarınınkilerle ciddi bir benzerlik göstermektedir. Burada ayrıştırıcı belirtilere dikkat etmek gerekir ancak birden fazla bozukluk için belirtiler karşılandığında birden fazla bozukluk koyulabilir. Narsistik kişilik bozukluğunda, histriyonik, antisosyal ve borderline kişilik bozukluklarında da bulunan çapkınlık, duyarsızlık ve ilgi isteme kişilik özelliklerini yanında kendi değerini şişirme özelliğinin de ciddi anlamda bulunması aradaki başlıca farktır. Borderline kişilik bozukluğundan ayrıca nispeten daha tutarlı bir benlik algısı ve nispeten daha az kendine zarar verme isteği, dürtüsellik ve terk edilme korkusu bulunmasıyla ayrılır. Başarılardan abartılı bir şekilde gurur duyma, nispeten daha az duygu gösterme ve başkalarının hassasiyetlerini küçümseme özellikleri narsistik kişilik bozukluğunu histriyonik kişilik bozukluğundan ayıran ek faktörlerdir. Tüm bu kişilik bozukluklarında ilgi isteme davranışı görünüyor olsa da narsistik kişilik bozukluğunda daha uç bir ilgi ve beğeni beklentisi vardır. Hem antisosyal hem narsistik kişilik bozukluklarında inatçılık, yüzeysellik, şımarıklık ve empatiden yoksulluk görülür. Ancak narsistik kişilik bozukluğunda dürtüsellik, öfke ve hilekârlık görülmez. Obsesif kompülsif bozukluk ve narsistik kişilik bozukluğunda ortak görülen mükemmeliyetçilik ve başkalarının bir şeyleri kendileri kadar iyi yapamayacağını düşünmek gibi ortak özellikler vardır. Ancak OKB danışanları bunlarla birlikte kendini eleştirirken narsistik kişilik bozukluğuna sahip bireyler buradan mükemmelliğe ulaştıklarını düşünürler. Şüphecilik ve sosyal geri çekilme genelde şizotipal veya paranoid kişilik bozukluğu narsistik kişilik bozukluğundan ayırır. Bu özellikler narsistik kişilik bozukluğunda genelde ancak bir kusura sahip olma veya kusurlarını belli etme korkusundan kaynaklı olarak bulunur.

Birçok başarılı insan narsistik özellikler taşır. Yalnızca bu özellikler katı, uyum sağlayamayan, kişiye rahatsızlık veren veya işlevselliği etkileyen noktalara geldiğinde narsistik kişilik bozukluğu teşkil eder.

Mani veya Hipomani: Kendi değerini şişirme manik veya hipomanik dönemlerde meydana gelebilir ancak bir duygu durum değişikliğiyle bağdaştırılabiliyor olmaları bu dönemleri narsistik kişilik bozukluğundan ayırır.

Madde Kullanım Bozukluğu: Narsistik kişilik bozukluğu belirtileri devamlı bir madde kullanımına bağlı olarak ortaya çıkmadığında konulabilir (APA, 2013).

BDT ve Narsistik Kişilik Bozukluğu

Narsistik kişilik bozukluğu kavramsal olarak kişisel aşağılık kompleksi çekirdeğine dayanan kendi kendini meşgul etme çabası ve üstünlük, güç, imaj, değer ve duygu hakkında kavramsal varsayımlardır. Narsistik hakaretler koşullar bu varsayımların aleyhinde olduğunda ve kişi benlik saygısının tehdit altında olduğunu hissettiğinde ortaya çıkar. Aktif kendi değerini yücelten stratejilerle bu varsayımlarını destekler ancak aynı zamanda insan ilişkilerine ve işlevselliğine zarar vermiş olur. Bilişsel davranışçı terapide narsistik kişilik bozukluğu olan kişilere; uyumu, ilişkileri ve hedefe bağlılığı geliştirirken benliğe ve duygulara dair uyumsuz inançların değiştirilmesini de sağlayacak alternatif beceriler kazandırmak hedeflenir. Böylece kişide daha dayanıklı ve daha az tepkisel bir özgüven inşa edilmiş olur (Beck ve diğerleri, 2004).

 



Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013), Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Washington, DC: American Psychiatric Publishing, 669-672

Beck, A. T., Freeman A., Davis D. D. ve meslektaşları (2004). Cognitive Therapy of Personality Disorders. New York: The Guilford Press. 267.

Brown, A. D. (1997). Narcissism, identity and legitimacy. Academy of Management Review, 22(3), 646.

Morf, C. C. and Rhodewalt, F. (2001). Unraveling the paradoxes of narcissism: A dynamic selfegulatory processing model. Psychological Inquiry, 12(4), 179.

Ozan, E., Kırkpınar, İ., Aydın, N., Fidan, T. ve Oral, M. (2008). Narsistik kişilik bozukluğu: Gelişim süreçleri ve yaşamı. RCHP-Review Cases Hypotheses Psychiatry, 2, 25-37.

Salim, A. (2009). Narsistik kişilik envanterinin Türkçe’ye standardizasyonu. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 181-196.

Stinson, F. S., Dawson, D. A., Goldstein, R. B., Chou, S. P., Huang, B., Smith, S. M. ve Grant, B. F. (2008). Prevalence, correlates, disability, and comorbidity of DSM-IV narcissistic personality disorder: results from the wave 2 national epidemiologic survey on alcohol and related conditions. The Journal of clinical psychiatry, 69(7), 1033.