Danışma Hattı

0539 890 59 50

Obsesif Kompülsif Kişilik Bozukluğu

Obsesif Kompülsif Kişilik Bozukluğu (OKKB) Nedir?

OKKB'li bireyler, bir şeyi yapma yollarının doğru ve en iyi yol olduğunu düşünme eğilimindedir ve bu rutinler yetersiz olduğunda bile işlerinde veya günlük yaşamlarında aşağıdaki prosedürler veya rutinlerle sabitlenirler. Bu bireyler, başkalarının belirledikleri katı kurallara uymalarını isteyen, çevrelerini veya ilişkilerini aşırı kontrol etme eğilimindedir (Black, 2019).

DSM-5 Belirtileri

Esneklik, açıklık ve verimlilik pahasına, erken yetişkinlik döneminden başlayarak ve aşağıdakilerin dördünde (veya daha fazla) ile belirtildiği gibi çeşitli bağlamlarda mevcut olan düzenlilik, mükemmeliyetçilik ve zihinsel ve kişiler arası kontrol ile meşgul olan yaygın bir örüntüdür (APA, 2013):

  • Faaliyetin ana noktasının kaybedildiği ölçüde detaylar, kurallar, listeler, düzen, organizasyon veya zamanlamalar ile meşgul olur.
  • Görevin tamamlanmasına müdahale eden mükemmeliyetçilik gösterir (örneğin bir projeyi tamamlayamıyor çünkü kendi aşırı katı standartları karşılanmamıştır).
  • Boş zaman etkinlikleri ve arkadaşlıkların dışlanması için çalışmaya ve üretkenliğe aşırı derecede önem verir (bariz ekonomik zorunluluklar hesaba katılmaz).
  • Ahlaki, etik veya değerler konusunda aşırı bilimsel, titiz ve esnek değildir.
  • Yıpranmış veya değersiz nesneleri, duygusal bir değeri olmadığı halde bile atamaz.
  • Görevlerini tam olarak yerine getirme veya başka bir şey yapma şeklini vermediği sürece başkalarıyla çalışma konusunda isteksizdir.
  • Hem kendine hem de başkalarına karşı yanlış harcama tarzını benimser, parayı gelecekteki felaketler için biriktirilecek bir şey olarak görür.
  • Sertlik ve inat gösterir.


Ayırıcı Belirtiler

OKKB için ayırıcı belirtiler şunlardır (APA, 2013):

Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB): İsimlerdeki benzerliğe rağmen, OKB, gerçek takıntı ve zorlamaların varlığı ile obsesif kompülsif kişilik bozukluğundan genellikle kolayca ayırt edilir. Hem OKKB hem de OKB kriterleri karşılandığında her iki belirti de kaydedilmelidir.

İstifleme Bozukluğu: İstifleme bozukluğu, özellikle istifçilik aşırı olduğunda (örneğin değersiz nesnelerin birikmiş yığınları yangın tehlikesi oluşturduğunda ve başkalarının evden geçmesini zorlaştırdığında) düşünülmelidir. Hem obsesif kompülsif kişilik bozukluğu hem de istifleme bozukluğu kriterleri karşılandığında her iki belirti de kaydedilmelidir.

Diğer Kişilik Bozuklukları ve Kişilik Özellikleri: Diğer kişilik bozuklukları, ortak özelliklere sahip oldukları için obsesif kompülsif kişilik bozukluğu ile karıştırılabilir. Bu nedenle, karakteristik özelliklerinde farklılıklara dayanarak bu bozuklukları ayırt etmek önemlidir. Bununla birlikte, bir bireyin obsesif kompülsif kişilik bozukluğuna ek olarak bir veya daha fazla kişilik bozukluğu için kriterleri karşılayan kişilik özellikleri varsa, hepsi söylenebilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu: Kişilik bozukluğu olan bireyler aynı zamanda mükemmeliyetçiliğe karşı bir taahhütte bulunabilir ve başkalarının da yapamayacağına inanabilirler, ancak bu bireylerin mükemmelliğe ulaştığına inanma olasılıkları daha yüksektir, oysa obsesif kompülsif kişilik bozukluğu olanların genellikle öz eleştirileri vardır. Narsisistik veya antisosyal kişilik bozukluğu olan bireyler cömertlikten yoksundurlar ancak kendilerini şımartırlar, oysa obsesif kompülsif kişilik bozukluğu olan kişiler hem kendine hem de başkalarına karşı gereksiz harcama tarzını benimser.

Şizoid Kişilik Bozukluğu: Hem şizoid kişilik bozukluğu hem de obsesif kompülsif kişilik bozukluğu, belirgin bir formalite ve sosyal ayrılma ile karakterize edilebilir. Obsesif kompülsif kişilik bozukluğunda bu, duyguları rahatsız etmekten ve çalışmak için aşırı adanmışlıktan kaynaklanırken, şizoid kişilik bozukluğunda, mahremiyet için temel bir kapasite eksikliği vardır.

Başka Bir Tıbbi Durumdan Dolayı Kişilik Değişikliği: Obsesif kompülsif kişilik bozukluğu, başka bir tıbbi durumun merkezi sinir sistemi üzerindeki etkilerine atfedilebilecek özelliklerin ortaya çıktığı başka bir tıbbi durum nedeniyle kişilik değişikliğinden ayırt edilmelidir.

Madde Kullanım Bozuklukları: Obsesif kompülsif kişilik bozukluğu, kalıcı madde kullanımı ile birlikte gelişebilecek belirtilerden de ayırt edilmelidir.

BDT ile Obsesif Kompülsif Kişilik Bozukluğu 

Yaygın bir terapi seçeneği olan BDT, terapistler tarafından depresyon, kaygı ve bağımlılık gibi pek çok akıl sağlığı ve madde kullanımı konularını ele almak için kullanılır. Bu tür bir terapi, OKKB için de faydalı olabilir. BDT'de terapist, insanların düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki bağlantıları anlamalarını öğretmek için bir ekip arkadaşı olarak hareket eder. Bu süreç boyunca, terapist kişinin temel inançlarını ve bunların mutluluğu ve ilişkileri nasıl etkilediğini fark etmesine yardımcı olur. OKKB'si olan bir kişi, mükemmeliyetçiliğin olumlu bir özellik olduğuna ve başarmak için çevrelerini ve içindeki insanları kontrol etmeleri gerektiğine inanabilir. Bir terapist bu düşünce tarzındaki kusurları göstermeye ve alternatifler sunmaya çalışarak yardımcı olur (Patterson, 2019).

Yapılan Çalışmalar

Pinto’nun (2016) yaptığı bir çalışmada 26 yaşındaki yüksek lisans öğrencisi, OKKB’li John’a yapılan 14 haftalık terapi sürecinde, bilişsel davranış terapi bileşenlerinden oluşur. Duygusal farkındalığı arttırmayı ve daha fazla ilişki esnekliği sağlamayı vurgulayan beceri geliştirme hedeflenmiştir. Terapi, klinik mükemmeliyetçilik modelinde sürdürme mekanizmalarını, yani bilişsel önyargıları, katı kuralları/standartları ve öz eleştiriyi ortadan kaldırmayı amaçlamıştır. 2 aylık BDT uygulanmasından sonra en az %45 oranında iyileşme görülmüştür.







Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013). Obsessive-compulsive personality disorder. Diagnostic and statistical manual of mental disorders. Washington, DC: American Psychiatric Publishing, 678-682.

Black, R. (2019). OCD vs OCPD: Symptoms and Treatments.Psycom. Erişim adresi: https://www.psycom.net/ocd-vs-ocpd

Patterson, E. (2019). Obsessive-CompulsivePersonality Disorder (OCPD) Treatment. The Recovery Village. Erişim adresi: https://www.therecoveryvillage.com/mental-health/ocpd/treatment/#gref

Pinto, A. (2016). Treatment of obsessive-compulsive personality disorder. In Clinical handbook of obsessive-compulsive and related disorders (s. 415-429). Springer, Cham. Erişim adresi :https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-17139-5_28