Danışma Hattı

0539 890 59 50

Şizoid Kişilik Bozukluğu

Şizoid Kişilik Bozukluğu Nedir?

Şizoid kişilik bozukluğu, sosyal ilişkilerden kopma ve sınırlı bir duygu ifadesi biçimi ile karakterize olan bir kişilik bozukluğudur (American Psychiatric Association, 2013). Şizoid kişilik bozukluğu olan bireylerde görülen temel özellik, kişilerarası ilişkilerin eksikliği ve kişilerarası ilişkilerdeki ilgisizliktir. Her bağlamda sosyal ilişkilerden yaygın bir kopma modeli vardır. Bu tür bireyler, çoğunlukla sosyal ortamlardan izole ve yalnız olarak bulunurlar, başkalarıyla çok az temas ararlar ve odaklarından bağımsız olarak sahip oldukları herhangi bir temastan çok az memnun olurlar veya hiç memnun olmazlar. Şizoid kişilikleri olan bireyler ayrıca duygulanım gösteriminde belirgin kısıtlamalarının varlığı ile bilinirler. Bu bireylerin yavaş ve uyuşuk görünmeleri muhtemeldir. Konuşmaları, mümkün olduğunca az ifade ile çoğunlukla yavaş ve monoton özellikler taşımaktadır (Beck ve diğerleri, 2004).

Şizoid Kişilik Bozukluğunun Belirtileri

DSM-5’e göre şizoid bozukluk, erken yetişkinlik döneminde başlayan ve çeşitli bağlamlarda kendini gösteren yaygın bir sosyal ilişkilerden kopma ve kişilerarası ilişkilerde kısıtlı bir duygu ifade aralığına sahip olma modelidir. Kişiye şizoid kişilik bozukluğuna sahip denilebilmesi için aşağıdaki kriterlerden en az dördünü karşılıyor olması gerekir (American Psychiatric Association, 2013):

  • Aile ilişkileri dahil, yakın ilişkilerden keyif almaz ve bu ilişkileri kurmak istemez.
  • Neredeyse her zaman tek başına yapacağı aktiviteleri tercih eder.
  • Bir başkasıyla cinsel deneyimler edinme isteği ya hiç yoktur ya da çok azdır.
  • Keyif aldığı etkinlik sayısı çok kısıtlıdır ya da hiç yoktur.
  • Birinci dereceden akrabaları dışında yakın arkadaşları veya güvendiği kimseler yoktur.
  • Başkalarının övgü veya eleştirilerine kayıtsızdır.
  • Duygusal soğukluk, kopukluk veya tekdüze bir duygulanım gösterir.


Olası Eş Bozukluklar

DSM-5’e göre şizoid kişilik bozukluğu bazı durumlarda delüzyonel bozukluk veya şizofreninin ön belirtisi olabilir. Bu kişilik bozukluğuna sahip kişiler bazen majör depresif bozukluk geliştirebilir. Ancak şizoid kişilik bozukluğunun en sık birlikte ortaya çıktığı bozuklar şizotipal, paranoid ve kaçıngan/kaygılı kişilik bozukluklarıdır (American Psychiatric Association, 2013).

Ayırıcı Belirtiler

DSM-5’e göre ayırıcı belirtiler şu şekilde sıralanır (American Psychiatric Association, 2013):

Psikotik Belirtileri Olan Diğer Ruhsal Bozukluklar: Delüzyonel bozukluk, şizofreni, bipolar veya depresif bozuklularda psikotik dönemler olduğunda bu bozukluklar şizoid kişilik bozukluğuyla karıştırılabilir. Ek olarak kişiye şizoid kişilik bozukluğuna sahip denilebilmesi için belirtilerin bu psikotik dönemin öncesinde ve sonrasında da devam etmesi gerekir.

Otizm Spektrum Bozukluğu: Şizoid kişilik bozukluğunu hafif bir otizm spektrum bozukluğundan ayırt etmek oldukça zordur. Otizm spektrum bozukluğundan farkı şizoid kişilik bozukluğunda sosyal etkileşim eksikliğinin ve kalıplaşmış davranış ve ilgilerin daha yoğun gözlenmesinden anlayabiliriz.

Başka Bir Tıbbi Durumdan Kaynaklanan Kişilik Değişimi: Belirtiler merkezi sinir sistemindeki herhangi bir tıbbi değişimden kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda şizoid kişilik bozukluğu denemez.

Madde Kullanım Bozuklukları: İstikrarlı bir madde kullanımının olduğu durumlarda bu durumdan kaynaklanan belirtileri şizoid kişilik bozukluğu belirtilerinden ayırmak gerekir.

Diğer Kişilik Bozuklukları ve Kişilik Özellikleri: Şizoid kişilik bozukluğu belirtileri diğer kişilik bozukluklarınınkilerle ciddi bir benzerlik göstermektedir. Burada ayrıştırıcı olan belirtilere dikkat etmek gerekir ancak birden fazla bozukluk için belirtiler karşılandığında birden fazla bozukluk mevcut denebilir. Şizoid kişilik bozukluğu; şizotipal kişilik bozukluğundan bilişsel ve algısal bozulma belirtilerinin olmamasıyla, paranoid kişilik bozukluğundan kuşku ve paranoid düşünceler olmamasıyla ayrılır. Kaçıngan/kaygılı kişilik bozukluğu ile her iki kişilik bozukluğunda da kişilerin kendilerini soyutlaması yönünden benzerlik gösterir. Ancak kaçıngan/kaygılı kişilik bozukluğunda kişiler reddedilme veya küçük düşürülme gibi korku ve kaygıları yüzünden kendilerini soyutlarlar. Şizoid kişilik bozukluğunda ise kişiler sosyal ilişki kurmak istemedikleri için yakın ilişkilerden kaçınır. OKB’li kişiler de sosyal kopukluk gösterebilir ancak bu genelde işlerine olan bağlılıklarından veya duygusal olarak rahatsız olmalarından kaynaklanır yani içten içe yakınlık kurma becerileri mevcuttur.

Yalnızlığı seven, münzevi bireyler şizoid sayılabilecek kişilik özellikleri gösterebilirler. Yalnızca bu özellikler katı, uyum sağlayamayan, kişiye rahatsızlık veren veya işlevselliği etkileyen noktalara geldiğinde şizoid kişilik bozukluğu teşkil eder.

BDT ile Şizoid Kişilik Bozukluğu

Bilişsel davranışçı terapi pek çok sebepten dolayı kişilik bozukluğuna sahip danışanlar için son derece uygun bir terapi yöntemidir. Bilişsel davranışçı bakış açısına göre kişilik bozuklukları kişinin kendisi ve çevresindekiler hakkında uyumsuz inançlara sahip olması, çevresel faktörlerin sorunlu davranış oluşmasına sebep olması veya etkili davranışların önüne geçmesi, uyum sağlamanın önüne geçen beceri eksikliklerinden oluşur (Beck ve diğerleri, 2004). BDT ile bilişsel yeniden inşa, davranış geliştirme, maruz bırakma, psikoeğitim, beceri çalışmaları gibi tekniklerle yukarıdaki etmenler geliştirilir. Bunlara ek olarak BDT kişilik bozukluğuna sahip danışanlarda destek veren, işbirlikçi ve sağlam oluşturulmuş bir danışan-danışman ilişkisi öngörerek danışanın değişme isteğinin artmasını sağlar ve ona güven verir. Özetle BDT’nin genel özellikleri ve teknik esnekliği, kişilik bozukluklarında gözlemlenen belirtilerin yaygın olarak iyileştirilmesi için son derece uygundur (Matusiewicz ve diğerleri, 2010).






Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5. baskı). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. (s. 652-655)

Beck, A. T., Freeman, A., Davis, D. D. ve diğerleri (2004). Cognitive Therapy of Personality Disorders. New York: The Guilford Press.

Matusiewicz, A. K., Hopwood, C. J., Banducci A. N. ve Lejuez, C. W. (2010). The Effectiveness of Cognitive Behavioral Therapy for Personality Disorders. The Psychiatric Clinics of North America, 33(3), 657-685.