Danışma Hattı

0539 890 59 50

Trikotillomani

Trikotillomani Nedir?

Trikotillomani, kişinin tekrarlayıcı olarak ve belirgin saçsız alanlar oluşturacak şekilde saçlarını yolmasıdır. Ayrıca trikotillomani, tekrarlayan saç yolmalar sonucu belirgin saç kaybına yol açan, süreğen gidişli, kişinin işlevselliğinin tüm alanlarını olumsuz etkileyen, zor gerileme gösteren bir bozukluktur. Uzun yıllardır bilinmesine rağmen diğer psikiyatrik bozukluklarla karşılaştırıldığında daha az ilgi çekmiştir (Konkan ve diğerleri, 2011). DSM-5’te trikotillomani bir dürtü kontrol bozukluğu olarak sınıflandırılmıştır.

Trikotillomaninin Belirtileri

DSM-5’e göre trikotillomaninin belirtileri:

1. Göze çarpar derecede ve saç kaybıyla sonuçlanacak şekilde kişinin kendi saçını tekrar tekrar yolması,

2. Bu davranışı durdurma veya azaltma yönünde tekrarlayıcı davranışlarda bulunması,

3. Davranışın belirgin bir şekilde sosyal, mesleki ve diğer alanlarda stres veya aksaklıklara sebep olması,

4. Saç yolma ya da saç yitiminin başka bir sağlık durumuna (örneğin dermatolojiyle ilgili bir durum) bağlanamaması.

Yapılan bazı değerlendirmelere göre saç olan tüm bölgelerde yolma olabilmektedir. En sık karşılaşılan yolma bölgesi saçtır bunu sırasıyla kaş ve kirpikler izler. Genellikle yolma bir bölgeden başlar zamanla diğer bölgelere de yayılır. Trikotillomanili danışanlar genellikle yolmak için saçta belirli özellikler ararlar. Genellikle tercihleri yolma bölgesinde saçsız alanın çevresi olur. Yeni uzamış, kırılmış, kabalaşmış, kısa, beyazlamış olması saçın yolma için seçilme nedeni olabilir (Konkan ve diğerleri, 2011).

Trikotillomani Klinik Özellikleri 

Yaygınlığı %1-3.5 olarak bildirilmiştir (Annagür, 2010). Ancak danışanların dış görünüşlerinde oluşan değişikliklerden utanmaları ve terapi sürecine başvurmada isteksiz olmaları nedeniyle poliklinikte rastlanılandan daha sık görüldüğü düşünülmektedir (Konkan ve diğerleri, 2011). Trikotillomanili danışanların çoğunluğu yetişkin olup, ortalama başlangıç yaşı 13’tür. Tipik olarak kritik gelişimsel dönemler içinde yer alan çocukluk ve erken ergenlik sürecinde başlayan bozukluk sıkıntılı, istenmeyen durumları takiben yeniden ortaya çıkabilmektedir. Trikotillomaninin etkileri oldukça geniş ve ciddi olabilir. Kişiler arası ilişkiler üzerine olan olumsuz etkileri olduğu gibi toplumdan, sosyal aktivitelerden kaçınmaya neden olabilecek çok sayıda olumsuz etkileri de rapor edilmiştir (Annagür, 2010).

Trikotillomanide Olası Eş Bozukluklar

Trikotillomani bozukluğunda başta kaygı ve depresyon olmak üzere diğer duygudurum ve kaygı bozuklukları ve madde kullanım bozukluklarına sık rastlanmaktadır. Trikotillomanide %64-78 arasında eksen 1 bozuklukları komorbiditesi bildirilmiştir. Christenson ve arkadaşları 186 trikotillomanili kişilerde yaptıkları çalışmada %51,6 unipolar depresyon, %27 genelleşmiş kaygı bozukluğu, %19,4 alkol-madde kötüye kullanımı ve %13,4 OKB komorbiditesi saptamışlardır (Konkan ve diğerleri, 2011).


Ayırıcı Belirtiler

Trikotillomani ve saç kaybına neden olan (örneğin kozmetik nedenler) diğer rahatsızlıklar arasında genellikle görünüm ve öyküyle kolayca ayırt edilebilinir. 

Normal saç kopması: Birçok kişi saçlarıyla oynayabilir ve koparabilir ancak bu belirti trikotillomani için yeterli değildir. Bazı kişiler saç çekmek yerine ısıradabilir. Bunlar normal olarak karşılanabilir.

OKB ve ilişkili olduğu bozukluklar: OKB ve simetri bozukluğu olan kişiler simetri ritüellerinin bir parçası olarak bu tür davranışlarda bulunabilir. Beden dismorfik bozukluğuna sahip bireylerde vücut kıllarını çirkin, asimetrik veya anormal olarak için bu tür davranışlar sergileyebilirler. Bu özellikleriyle trikotillomaniden ayrılırlar.

Nörogelişimsel bozukluklar: Burada saç çekme davranışı basmakalıp hareketlere karşılık gelebilir. Tikler nadiren saç çekmeye sebep olabilir.

Psikotik bozukluk: Psikotik bozukluğu olan kişiler de bir delüzyon veya halüsinasyona karşılık olarak bu davranışlarda bulunur.

Diğer tıbbi durumlar: Saç dökülmesi başka durumlara (örneğin cildin iltihaplanması) ithaf edilirse trikotillomani denilemez. Deri biyopsisi veya dermoskopi trikotillomani bireyleri diğerlerinden ayırmak için kullanılabilir.

Trikotillomanide Terapi Süreci

Sosyal işlevselliği bozulan, özgüven kaybı yaşayan ve çok geç danışmanlık süreci arayışına başlayan trikotillomanili kişiler terapi sürecinde de özel duyarlılık gerektiren bir durumdadırlar. Değerlendirme ve danışmanlık süreci sırasında bu durumun göz önünde bulundurulması, trikotillomanili kişilerin danışmanlık sürecini yarıda bırakmalarının önlenmesi için gereklidir. Trikotillomaninin sürecinde esas olan klinik görüşme ve gözlemdir. (Konkan ve diğerleri, 2011).

Küçük ölçekli çalışmalarda ilaç ile olumlu sonuçlar bildirilmesine karşın en etkin terapi ekolü bilişsel davranışçı terapi olduğu görülmektedir. Yapılan bazı çalışmalarda hem erişkinlerde hem de çocuklarda davranışçı yaklaşımların trikotillomaninin etkililiğini ve farmakoterapi üzerine göreceli üstünlüğünü göstermiştir (Konkan ve diğerleri, 2011).

Davranışsal yaklaşımlar; farkındalık eğitimi, kendini gözlem, gizli duyarlılaştırma ve alışkanlık bozmadır. Farmakoterapi ve psikoterapi kombine kullanıldığı zaman daha iyi sonuçlar alınmaktadır (Annagür, 2010).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. baskı.) Washington: American Psychiatric Publishing.

Annagür, B. B. (2010). Saçlarının döküldüğüne inanan bir trikotillomani olgusu. Selçuk Tıp  Dergisi, 26(1), 29-31. Erişim adresi: https://www.selcukmedj.org/uploads/publications/SUTD-50.pdf

Christenson, G. A., Mackenzie, T. B ve Mitchell, J., E. (1991). Characteristics of 60 adult chronic hair pullers. Am J Psychiatry; 148(3): 365-70.

Konkan, U., Şenormancı, Ö. ve Sungur, M. (2011). Trikotillomani: Tanı, farmakoterapi ve kognitif davranışçı terapisi. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni. 21:3, 265-274. Erişim adresi: https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.5455/bcp.20110904062905?needAccess=true