Danışma Hattı

0539 890 59 50

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

Travma nedir?

Travmatik yaşantılar; günlük rutin işleyişi bozan, beklenmedik bir şekilde gelişen, dehşet, panik ve kaygı yaratan, kişinin anlamlandırma süreçlerini bozan olaylar olarak tanımlanabilir. Örneğin doğal afetler, savaşlar, cinsel ya da fiziksel saldırıya uğrama, çocuklukta yaşanan istismar, yaşamı tehdit eden bir hastalık tanısının konması, tehlikeli bir olaya tanık olmak gibi zorlayıcı ve kişinin başa çıkma yeteneğini aşan olaylar ruhsal açıdan travmatik olaylardır.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) nedir?

Yaşanan travmatik bir olay sonrasında gösterilen stres tepkileri, bir dönem için normaldir. Bunların anormal bir olaya verilen normal tepkiler olarak görülmesi gerekir. Ancak bu tepkiler süreklilik gösterdiği durumda travma sonrası stres bozukluğu adını alır.

Travma sonrası stres bozukluğunun gelişmesine neden olacak travmalar; askeri çatışmaya katılma, saldırıya uğrama, işkence, doğal ya da insanların neden olduğu felaketler ile karşılaşma, ciddi trafik kazaları, yaşamı tehdit edici bir hastalık tanısı alma, gelişime uygun olmayan cinsel deneyimler gibi durumlar travmatik olay olarak kabul edilmektedir.

Bazen sıradan gibi görünen ya da çoğu insan için bir felaket gibi görünmeyen olaylar, söz konusu olayın kişi için öznel bir anlamı olması nedeniyle travma sonrası stres bozukluğuna neden olabilmektedir. Sonuç olarak, travmanın o birey için niteliği, şiddeti, daha önce yaşanan travmatik olaylar ve travma sonrası içinde yaşanan koşullar belirleyici faktörler olarak dikkat çekmektedir. Yaşanan bu travmatik durumun etkisini attıran koşullar aşağıdaki gibidir:

  • Birey için özel anlam ifade etmesi,
  • Karşı karşıya kalma süresinin uzaması,
  • Karşılaşmanın ani olması (hazırlıksız olması),
  • İnsan tarafından oluşturulması,
  • Ölüm tehdidi içermesi,
  • Fiziksel yaralanma ile birlikte olması,
  • Gaddarlık veya insanlık dışı bir durum sergilenmesi,
  • Kişide suçluluk duygusu uyandırması,
  • Kişiyi köşeye sıkıştırılmış hissettirmesi.

Travma sonrası stres bozukluğu, travma ile karşılaşınca ya da sonraki birkaç yıl içerisinde başlamakta olup takip eden birkaç yıl içerisinde belirtiler giderek artış göstermektedir

Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Belirtileri

TSSB’nin DSM-5’e göre belirtileri aşağıdaki gibidir:

1. Kişi aşağıdaki her iki durumu da içeren bir travmatik olaya maruz kalmıştır: 

  • Kişi gerçek ölüm veya ölüm tehdidi, ciddi yaralanma veya kendi ya da başkalarının beden bütünlüğünü tehdit eden tehlikeli bir olay veya olaylar yaşamış, şahit olmuş ya da karşılaşmıştır.
  • Kişi yoğun korku, çaresizlik veya dehşet duyguları yaşamıştır.

2. Travmatik olay aşağıdaki bir (ya da daha çok) yolla sürekli yeniden yaşanmıştır: 

  • Olayın düşünceler, şekiller, anımsamalar ile tekrarlayıcı, zorlayıcı ve acı veren şekilde hatırlanması,
  • Olayın acı veren tekrarlayan rüyalarla görülmesi,
  • Travmatik olay tekrarlıyormuş gibi davranma veya hissetme,
  • Travmatik olayı sembolize eden veya temsil eden iç veya dış uyaranlarla karşılaşıldığında yoğun psikolojik sıkıntı çekilmesi,
  • Travmatik olayı sembolize eden veya temsil eden iç veya dış uyaranlarla karşılaşıldığında fizyolojik tepki gösterme.

3. Aşağıdakilerden en az üçüyle tanımlanan, travmayla ilişkili uyaranlardan sürekli kaçınma ve (travmadan önce olmayan) bir genel yanıtsızlık, hissizlik durumu: 

  • Düşünceler, duygular veya travmayla ilgili konuşmalardan kaçınma,
  • Travmayı anımsatıcı aktiviteler, yerler, insanlardan uzak durma çabası,
  • Travmanın önemli bir bölümünü anımsayamama,
  • Belirli aktivitelere katılımda ilginin belirgin azalması,
  • Diğer insanlardan uzaklaşma, yabancılaşma,
  • Duygusal kısıtlılık (örneğin sevgi duygularının hissedilmemesi),
  • Geleceğinin kısıtlandığı duygusu (gelecek, evlilik, çocuk veya normal hayat sürdürme umudunun olmayışı).

4. (Travmadan önce var olmayan) sürekli aşırı uyarılma durumundan iki veya daha fazlasının bulunması: 

  • Uykuya dalmada veya sürdürmede güçlük,
  • İrritabilite veya öfke patlamaları,
  • Konsantrasyon güçlüğü,
  • Tetikte olma,
  • Abartılı irkilme yanıtı,

5. B, C ve D ölçütlerindeki belirtilerin 1 aydan daha fazla sürmesi.

6. Bu bozukluk, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, mesleki alanlarda ya da işlevselliğin önemli diğer alanlarında bozulmaya neden olur.

Travma sonrası stres bozukluğu kapsamında ortaya çıkan belirtilerin kronikleşmesi ciddi boyutlara yol açmaktadır. Kişide sosyal yetersizlik giderek artmakta ve çeşitli kaçınma davranışları gözlemlenmektedir. Bu kaçınma davranışları, bireyin yaşamını sınırlandırmakta; sosyal izolasyon, kaygı ve depresyon görülebileceği gibi alkol ve diğer kötü maddelerin kullanımına da yol açabilmektedir. Bu sebeple, terapi süreci son derece önemli ve gereklidir.

BDT ile Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Travma sonrası stres bozukluğu çözümü olan bir bozukluktur. Psikoterapi yöntemlerinden bilişsel davranışçı terapi, travma sonrası stres bozukluğunun sürecinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu bozukluğun seans sürecinde amaçlanan, kişinin belirtilerinin sürmesine neden olan hatalı düşüncelerinin sağlıklı düşünceler ile değiştirilmesidir. Ayrıca danışanın korku nedeniyle kaçındığı durumların üstüne gitmesi sağlanarak bu durumlarda yaşadığı korkunun azaltılması sağlanır. Seanslar bu konuda eğitimi ve deneyimi olan psikiyatr ve psikologlar tarafından uygulanır.

 


Kaynakça

Karakaya, I., Çakın, N., Ağaoğlu, B., Aker, A., Şişmanlar, Ş., Yıldız, Ö. ve Çoşkun, A. (2007). Çocuk ve Gençler için Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 14(3), 125-132.

Özgen, F. ve Aydın, H. (1999). Travma Sonrası Stres Bozukluğu. Klinik Psikiyatri Dergisi. 1, 34-41.

TPD Anksiyete Bozuklukları Bilimsel Çalışma Birimi. (2018). Travma Sonrası Stres Bozukluğu. Türkiye Psikiyatri Derneği. 

Üçpınar, Ç. (2005). Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB). Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı, İzmir.


Randevu Almak İster misiniz ?

Randevu Formu