Danışma Hattı

0539 890 59 50

Paranoid Kişilik Bozukluğu

Paranoid Kişilik Bozukluğu Nedir?

Paranoid kişilik bozukluğu (PKB), eksantrik kişilik bozukluğu türüdür. Eksantrik kişilik bozukluğu, kişinin davranışının başkalarına garip veya olağandışı görünebileceği anlamına gelir. Paranoyak kişilik davranışı olan bir birey diğer insanlardan daha çok şüphelidir. Başkalarının motiflerine güvenmezler ve başkalarının onlara zarar vermek istediğine inanırlar. Bu durumun ek özelliklerinden bazıları insanlara güvenmede isteksiz olma, kin tutma ve en masum yorum veya olayları bile aşağılayıcı veya alt metininde tehdit bulma sayılabilir. PKB olan bir kişi yoğun öfke ve başkalarına karşı düşmanca hissetmeye daha yatkın olabilirler (Martel, 2017).

Paranoid Kişilik Bozukluğunun DSM-5 Belirtileri

Vyas ve Khan (2016), paranoid kişilik bozukluğunun DSM-5 belirtileri şu şekilde sunulmuştur:

1. Yeterli bir temeli olmadan, başkalarının kendisini sömürdüğünü, zarar verdiğini veya aldattığından şüphelenir.

2. Arkadaş veya iştirakçilerin sadakati veya güvenilirliği hakkında haksız şüphe ile meşgul olur.

3. Bilginin kendisine karşı kötü niyetli bir şekilde kullanılacağından kuşkusuz korku nedeniyle başkalarına güvenmek konusunda isteksizdir.

4. Gizli aldatıcı veya tehdit edici anlamları iyi huylu açıklamalar veya olaylara okur.

5. Israrla kin tutar (başka bir deyişle hakaret, yaralanma veya diğer olayları affetmez).

6. Kendi karakterine veya şöhretine karşı saldırıya hızlı ve öfkeyle tepki verir.

7. Eşine veya cinsel partnerine karşı haklı olmayan tekrarlayıcı şüpheleri vardır.

Sadece şizofreni, bipolar bozukluk veya psikotik özellikli bir depresif bozukluk veya başka bir psikotik bozukluk sırasında oluşmaz ve başka bir tıbbi durumun fizyolojik etkilerine atfedilemez.

Olası Eş Bozukluklar

Skodol (2018), yaptığı çalışmasında PKB’nin nadiren tek belirti olduğunu ve yaygın olan benzer belirtilerin şunlar olduğunu söylemiştir:

  • Düşünce bozuklukları (örneğin şizofreni),
  • Kaygı bozuklukları (örneğin sosyal kaygı bozukluğu),
  • Travma sonrası stres bozukluğu,
  • Alkol kullanım bozukluğu,
  • Başka bir kişilik bozukluğu (örneğin borderline).


Kişilik Bozukluklarını Ayırıcı Belirtiler

Klinisyenler, paranoyak kişilik bozukluğunu, diğerlerine göre paranoyalarının yaygınlığı ve her bozukluğun temel özelliği ile diğer kişilik bozukluklarından ayırt edebilir. Aşağıda diğer kişilik bozukluklarında, paranoidde olmayan en temel ayırt edici özellikleri belirtilmiştir (Skodol, 2018):

  • Şizoid kişilik bozukluğu: İlgisiz (paranoiddeki güvensizliğin aksine)
  • Şizotipal kişilik bozukluğu: Eksantrik fikirler, konuşma ve davranış
  • Borderline kişilik bozukluğu: Bağımlılık
  • Narsisistik kişilik bozukluğu: Görkemlilik
  • Antisosyal kişilik bozukluğu: Sömürü
  • Önleyici kişilik bozukluğu: Reddedilme korkusu


Paranoid kişilik bozukluğu, sanrısal bozukluktan (ikna edici tip), şizofreniden ve psikotik özelliklere sahip bir ruh hali bozukluğundan ayırt edilebilir çünkü bu bozukluklarda psikotik belirtilerin bölümleri (örneğin sanrılar, halüsinasyonlar) belirgindir.

BDT ile Paranoid Kişilik Bozukluğu

PKB’li kişilerdeki yüksek şüphe ve güvensizlik, ilişki kurmayı zorlaştırmaktadır. BDT teknikleri sayesinde kişinin şüphelerinde herhangi bir geçerliliğin fark edilmesinin ifade edilmesi, danışan ve terapist arasındaki ittifakı kolaylaştırabilir. Bu ittifak daha sonra kişinin bilişsel davranışçı terapiye katılımını sağlayabilir ve terapinin ilerlemesinde daha istekli olabilir (Skodol, 2018).

Yapılan Çalışmalar

Matusiewicz ve arkadaşlarının (2010), içerisinde PKB'de olan çeşitli kişilik bozukluklarıyla ilgili yaptığı çalışmada BDT’nin yüksek düzeyde etkili olduğu bulunmuştur. Paranoid kişilik bozukluğuna sahip danışanlarda BDT tekniğinin uygulanmasından sonra kişilerarası duyarlılıklarında ve saldırganlıklarında azalma, kişilerarası ilişkilerinde iyileşme gözlemlenmiştir.





Kaynakça 

Martel, J. (2017). Paranoid Personality Disorder. Healthline. Erişim adresi: https://www.healthline.com/health/paranoid-personality-disorder

Matusiewicz, A. K., Hopwood, C. J., Banducci, A. N. ve Lejuez, C. W. (2010). The Effectiveness of Cognitive Behavioral Therapy for Personalitydisorders. The Psychiatric Clinics of North America, 33(3), 657–685. Erişim adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3138327/

Skodol, A. (2018). Paranoid Personality Disorder. MSD Manual. Erişim adresi: https://www.msdmanuals.com/professional/psychiatric-disorders/personality-disorders/paranoid-personality-disorder-ppd

Vyas, A. ve Khan, M. (2016). Paranoid Personality Disorder. American Journal of PsychiatryResidents' Journal, 11(01), 9-11. Erişim adresi: https://ajp.psychiatryonline.org/doi/pdf/10.1176/appi.ajp-rj.2016.110103