Danışma Hattı

0539 890 59 50

Kariyer ve Gelecek Kaygısı

Kariyer ve Gelecek Kaygısı

Kişinin bedensel ve ruhsal varlığını tehlikede görmesi sonucu yaşadığı huzursuzluk, kişide korku ve kaygıya sebep olmaktadır. Kişinin yaşamını tehdit eden gerçek tehlike karşısında hissettiği duygu korku, ortada somut herhangi bir sebep yokken yaşadığı huzursuzluk ve tedirginlik hali ise kaygı olarak adlandırılmaktadır. Kaygının arttığı durumlarda belirtiler hem ruhsal olarak hem de fizyolojik yani bedensel olarak ortaya çıkabilmektedir (Şahin, 2019). Kaygı, mutluluk, üzüntü, öfke gibi gayet normal bir duygudur. Kaygı duygusunun kaygı bozukluğu haline gelmesi bu duygunun aşırıya kaçmasından kaynaklanmaktadır. Kişinin gündelik hayatının olumsuz yönde etkilenmesiyle artık kaygı, kaygı bozukluğu haline gelir (Kaygı bozuklukları, t.y.).

Kaygı bozukluklarının türlerinden olan sınav kaygısı ve gelecek kaygısı, üniversite sınavlarına hazırlanan öğrencilerde görülmektedir. Öğrenciler yaşadıkları bu kaygıyla baş ettikleri müddetçe çalışmalarının karşılığını alır ve başarılı olurlar. Bu kaygı ile başa çıkma zor ancak oldukça önemlidir (Karakaş, 2013).

Çocuğunuzdaki Kaygıyı Nasıl Fark Edebilirsiniz?

Özellikle çocuklukta ve ergenlik çağında görülen gelecek kaygısı, kontrol altına alınması gereken bir durumdur. Çocukluk ve ergenlikte gelişen gelecek kaygısını hafife almak doğru değildir ve geçici bir durummuş gibi davranılıp göz ardı edilmemelidir. Kaygı bozukluğu korku, öfke, sinirlilik, endişe, çaresizlik gibi hisleri de beraberinde getirir. Çocuğunuzun o yaşlarda geliştirdiği gelecek kaygısının, ilerleyen hayatında da belirleyici bir faktör olarak devamlılığını sürdürme riski vardır. Bu gibi durumlarda özellikle çocuğunuza okul başarısı, ders notları gibi konularda baskı yapmamak, ona anlayışla yaklaşmak ve çocuğunuzda gözlemlediğiniz herhangi bir kaygı bozukluğu durumunda bir uzman psikologdan yardım almak en doğru seçenektir.

Birçok genç ne yazık ki sınav sistemi, okul başarısı gibi konular söz konusu olduğunda oldukça yıpranıyor. Gelecek kaygısı, özellikle genç nüfus üzerinde büyük bir baskı ve stres yaratan bir durumlar bütününü simgelemektedir. Genç bireylerin yıllar sonra nasıl geçineceklerini, işlerinde mutlu olup olmayacaklarını, sektörlerinin zarar görüp görmeyeceğini ve bunlar gibi binlerce soru nedeniyle sürekli bir sorgulama halinin olması gelecek kaygısını oluşturmaktadır. 

Kaygının bazı belirtileri aşağıdaki gibidir:

  • Aşırı endişe hali
  • Huzursuzluk
  • Odaklanmada zorluk
  • Nefes darlığı yaşamak
  • Kalp atışlarında aşırı hızlanma
  • Terleme
  • Titreme
  • Uyku problemleri

 

Kariyer ve Gelecek Kaygı Düzeyinin Yaygınlığı

Ülkemizde öğrencilerin kaygıları üniversite sınavı öncesinde başlamaktadır ve üniversiteli olmalarıyla kaygıları bitmemektedir. Öğrenim hayatları boyunca öğrenimin gördükleri şehirden, sosyoekonomik düzeye, üniversite ortamındaki ilişkilerden, barınma sorununa kadar birçok faktör öğrencilerin kaygıları üzerinde etkili olmaktadır. Üniversite hayatlarının son yıllarında ise üniversite öğrencilerinde gelecek endişesi ve bununla bağlantılı olarak işsizlik kaygısı baş göstermeye başlamaktadır (Dursun ve Aytaç, 2009).

Özellikle gençler ve üniversite mezunu bireyler arasında işsizliğin yaygın olması bu kaygı düzeyinin daha da artmasına neden olabilmektedir. Dökmen (1989), üniversite 1.sınıf öğrencilerinin daha çok üniversite ve yurt yaşamına uyum konusunda kaygı yaşadıklarını, son sınıf öğrencilerinin ise gelecek kaygısı, iş bulma gibi konularda kaygı yaşadıklarını belirtmektedir (Koç ve Polat, 2006).

Üniversite öğrencilerinin kaygı düzeylerini etkileyen faktörlerin başında deneyim ve işsizliğe ve işe ilişkin algıları gelmektedir. Türkiye’de işsizlik konusu, kişilerin eğitim durumuna göre farklılıklar göstermektedir (Dursun ve Aytaç, 2009).

Kariyer ve Gelecek Kaygısının Etkileri

Kariyer gelişiminin sorumluluğu bireydedir. Bu farkındalık, kişiyi hedeflerine ulaşmasını sağlayacak planları oluşturmaya ve kariyer fırsatlarını araştırmaya yönelten güçlü bir motivasyondur. Elbette ki seçilen alanda başarılı olabilmek için yetenek ve bilgi düzeyine uygun bir kariyer planı yapması da gerekmektedir (Adekola, 2011; Tanoli, 2016). Şüphesiz bu süreç pek çok faktörden etkilenebilmektedir (Khasawneh, 2010). Griggs (1995), öğrencilerin kariyer planlama gelişim süreci üzerinde “ebeveyn etkisi, arkadaş ya da akran etkisi, öğretmen etkisi, toplumsal cinsiyet rolüne ilişkin beklentiler ve olumsuz olaylar (ölüm, ilaç bağımlılığı vb.)” gibi faktörlerin çok önemli olduğuna dikkat çekmiştir. Yazar, bu faktörlerin olumlu etkileri çoğaldığında ve olumsuz etkileri kontrol edildiğinde geleceğe ilişkin tutarlı ve başarılı bir kariyer planı yapılandırmak daha olası olmaktadır. (Güldü ve Ersoy-Kart, 2017).

Yaş Gruplarına Göre

Genç işsizliği gerek ülkemizde gerekse diğer ülkelerde yaşanan işsizlik oranının daha da üzerinde dikkat çekici olarak sıkıntı oluşturmaktadır. Özellikle, 15-24 yaş grubunun işgücü piyasasına giriş yaşı olması, daha önce herhangi bir iş tecrübesine sahip olmamaları nedeniyle işverenler tarafından ek maliyet oluşturmaları yüzünden tercih edilmemeleri, işgücü piyasasına yeterince hakim olmamaları gibi sebepler dolayısıyla genç işsizlik oranları, genel işsizlik oranlarından iki katı yüksek olmaktadır (Uyanık ve Bedir, 2006).

Genç işsizliği sadece ülkemizde değil, dünyada önemli bir sorundur. 15-24 yaş aralığında 1 milyar genç yaşamaktadır ve bu gençlerin %89’u gelişmekte olan ülkelerdedir. Bunlardan yaklaşık 657 milyonu işgücüne katılırken 85 milyon ise genç işsizdir (Yentürk ve Başlevent, 2007).

Kariyer ve Gelecek Kaygısının Bireyler Üzerindeki Etkisi

Genç işsizliğinin ülkemizde bir sorun olması, eğitim gören gençler arasında daha eğitimlerini tamamlamadan bir kaygı yaşamalarına sebep olmaktadır. Özellikle üniversite öğrencileri arasında, mezun olduktan sonra iş bulamayacakları endişesi, kaygı düzeylerinin artmasına yol açmaktadır. Bu kaygı düzeyi, gençleri ruhsal olarak yıpratmaktadır. Okuldan iş dünyasına geçiş süreci yaşayan genç insanların işsizlik karşısında ruhsal çöküntü yaşamaktadırlar. Bu ruhsal çöküntü, işsizlik süreci arttıkça zihinsel problemlerde, kalp-damar sorunlarında ki şikayetlerde, hapse girme, intihar eğilimi, cana kast gibi sosyal içerikli sorunlarda artışa sebep olmaktadır (Statt, 1994).

Öneriler

Eğitim uzun dönemde işsiz kalma riskini düşürmektedir ancak Türkiye’de yeni mezun olan, lise ve üzeri eğitim almış yüksek sayıdaki genç işgücünün istihdam olanaklarının düşük olduğu görülmektedir. Özellikle eğitimden istihdama geçişi kolaylaştıracak kurumlara ve politikalara gerek olduğu, örgün eğitim sisteminde edinilen niteliklerin işgücü piyasasının ihtiyaçları ile uyuşmadığı konusu ön plana çıkmaktadır (Yentürk ve Başlevent, 2007).

Kariyer planlama, bireyin hem özel hayatı hem de çalışma yaşamıyla ilgili planlarını içerir. Bireyin bu planı oluşturabilmesi için öncelikle yeteneklerini, ilgi alanlarını, zayıf ve güçlü yönlerini değerlendirmesi ve bilmesi ardından kariyer alanlarını tanıması gereklidir. Daha sonra kariyer amaçlarına uygun kariyer fırsatlarını incelemeli, amaçlarını belirlemeli ve amaçlarını gerçekleştirmek için hazırladığı planı uygulamalıdır (Aytaç, 2005).

Günümüzde Kariyer ve Gelecek Kaygısına Bakış Açısı

Türkiye’de kariyer gelişimine dair yapılan araştırmalara yönelik analizler araştırmaların çoğunun kariyer gelişiminde mesleki olgunluk, kariyer kararı, bireysel ve grup rehberliği ve kariyer değerleri gibi konuları kapsadığını göstermektedir. En yeni araştırmalar gençlerin kariyer konusunda karar verme süreçlerinde karşı karşıya olduğu engelleri kapsamaktadır (Aktaş, 2015).

Ülkemizde kariyer kararsızlığı üzerine, Amerika ve Avrupa’nın aksine, hepsi lise çağındaki öğrencileri kapsayan çok az sayıda araştırma vardır. Kariyer gelişimi, eskisi gibi maaş artışı, prestij, sosyoekonomik statü ve güvenlik hususlarında gelişimi ve değişimi içeren bir dizi kariyer fırsatlarını kapsayan tek yönlü açık tanımlı yollar olarak görülmemektedir (Aktaş, 2015).

Kariyer, günümüzde ilişkisel olarak görülmektedir. İş zorlukları, ilişkileri ve tecrübeleri ile birlikte tutum ve davranışlardan daha fazla şey öğrenmeye odaklı bir iş çevresinde, bireyi başarıya ulaştıran bir çalışma çabasıdır. Bununla birlikte, bireysel başarı ise; prestij, bağımsız çalışma, sosyoekonomik statü, maaş, taşınabilir kariyer unsurlarını kapsayabilir ve bireyin iç ve dış çevreyi algılamasına dayanmaktadır (Carden, 2007).

Günümüzde kariyer gelişim süreci geçmiş dönemlere göre daha karmaşık gözükmektedir. Ancak bu karmaşıklıkla birlikte yeni kariyer yöntemleri de geliştirilmektedir ve bu sorunlar hem çalışan hem işletme yararına çözümlenmeye çalışılmaktadır (Aktaş, 2015).





Kaynakça

Adekola, B. (2011). Career planning and career management as correlates for career development and job satisfaction. A case study of Nigerian Bank Employees. Australian Journal of Business and Management Research, 1, 2, 100-112. (doi numarası yok). Erişim adresi: http://www.isihome.ir/freearticle/ISIHome.ir-21002.pdf

Aktaş, K. (2015). Genel anlamda kariyer ve kariyer sorunları. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri, 1(1), 26-36. (doi numarası yok). Erişim adresi: http://www.sadab.org/FileUpload/bs701867/File/k_aktas_1.pdf

Anksiyete (t.y.). İlgi Alanı içinde. Erişim adresi: https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/anksiyete/

Aytaç, S. (2005). Çalışma yaşamında kariyer yönetimi planlaması gelişimi ve sorunları. Ezgi Kitapevi. (doi numarası ve erişim adresi yok).

Carden, L. L. (2007). Pathways to success for moderately defined careers: A study of relationships among prestige/autonomy, job satisfaction, career commitment, career path, training and learning, and performance as perceived by project managers. (Yayımlanmamış doktora tezi). Texas A&M Üniversitesi Felsefi ve Beşeri Bilimler Bölümü, ABD. (doi numarası yok). Erişim adresi: https://oaktrust.library.tamu.edu/bitstream/handle/1969.1/5817/etd-tamu-2007A-EHRD-Carden.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Dursun, S. ve Aytaç, S. (2009). Üniversite öğrencileri arasında işsizlik kaygısı. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 71-84. (doi numarası yok). Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/293486658_UNIVERSITE_OGRENCILERI_ARASINDA_ISSIZLIK_KAYGISI

Güldü, Ö. ve Ersoy-Kart, M. (2017). Kariyer planlama sürecinde kariyer engelleri ve kariyer geleceği algılarının rolü. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 72(2), 377-400. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002450

Karakaş, A. C. (2013). Paylaşma tutumlarının sınav kaygısı-gelecek kaygısı ile ilişkisi (Sakarya ili örneği). İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(1), 135-157. (doi numarası yok). Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/mkusbed/issue/19579/209022

Kaygı Bozuklukları (t.y.). Çocuk, Ergen ve Aile içinde. Erişim adresi: https://madalyonklinik.com/bolumlerimiz/cocuk-ergen-ve-aile-bolumu/kaygi-bozukluklari

Khasawneh, S. (2010). Factors influencing the career planning and development of university students in Jordan. Australian Journal of Career Development, 19(2), 41-48. https://doi.org/10.1177/103841621001900206

Koç, M. ve Polat, Ü. (2006). Üniversite öğrencilerinin ruh sağlığı. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 3(2), 1-22. (doi numarası ve erişim adresi yok).

Statt, D. A. (1994). Work, non-work and in-between. Psychology and the World of Work içinde. (s. 144-164). Palgrave, Londra. https://doi.org/10.1007/978-1-349-23652-7_8

Şahin, M. (2019). Korku, kaygı ve kaygı (anksiyete) bozuklukları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(10), 117-135. (doi numarası yok). Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/asead/issue/50855/663245

Tanoli, M. F. (2016). Understanding career planning: A literature review. (doi numarası ve erişim adresi yok)

Uyanık, Y. ve Bedir, E. (2006). Rosetta Planı’nın analizi ve Türkiye’nin sosyo-ekonomik şartlarında uygulanabilirliği. Ankara.(doi numarası ve erişim adresi yok).

Yentürk, N. ve Başlevent, C. (2007). Türkiye’de genç işsizliği. Gençlik Çalışmaları Birimi Araştırma Raporu, (2), 3. (doi numarası ve erişim adresi yok).