Danışma Hattı

0539 890 59 50

Tuvalet Eğitimi

ÇOCUKLARDA TUVALET EĞİTİMİ VE TUVALET PROBLEMLERİ

Çocuklar gelişimleri sürecinde bazı durumlarda problemler yaşayabilirler. Bunlardan en önemli problemlerden biri de tuvalet eğitimi esnasında ortaya çıkabilir. Tuvalet eğitimi çocukların gelişiminde oldukça önemli bir yere sahiptir. Tuvalet eğitiminde ailenin rolü, çocuğa karşı tutumu ve ilgisi oldukça önemlidir. Tuvalet eğitiminin sorunsuz ve sağlıklı bir şekilde verilmesi çocuğun ileride sahip olacağı kişilik özelliklerinde ruhsal ve fiziksel sağlığı üzerinde oldukça etkili olur.

Tuvalet Eğitimi Nedir? Ne Zaman Verilmelidir?

Tuvalet eğitimi, küçük çocukları olan aileleri etkileyen ve daha fazla sorumluluk almaları gereken gelişimsel bir görevdir. Yapılan çalışmaların çoğu göstermektedir ki 18-24 ay (1,5-2 yaş) arasındaki çocuklar tuvalet eğitimine başlanması için fiziksel olarak hazır hale gelirler. Yine 18-36 aylar (1,5-3 yaş) arasında tuvaleti başarılı ve bağımsız bir şekilde kullanabilme becerisini kazanmaları gerekmektedir. Bu beceriye ulaşma hızları çocuktan çocuğa değişkenlik göstermekle beraber çocukların büyük çoğunluğu ikinci yaş sonunda dışkılarını, üçüncü yaş sonunda idrarını tutmayı öğrenmektedir.

Elbette çocukların tuvalet eğitiminde fiziksel olgunluğu kadar psikolojik olgunluğu da oldukça önemlidir. Psikolojik olgunluk, çevresel uyarılara cevap verme ve anlama yeteneği ile hazır oluşu için içsel motivasyonun değerlendirildiği çocuk merkezli yaklaşımında en sık kullanılan yöntemdir. Her çocuk ve her aile dinamiği eşsizdir. Bu nedenle tuvalet eğitimine başlamak için ideal zaman ve eğitim yöntemleri de birbirinden farklıdır. Çoğu zaman ailelerin bu konuda kendilerine uygun rehberliğe ihtiyaçları olmaktadır.

Tuvalet eğitimi sırasında ebeveynlerin farklı tutum ve davranışları da tuvalet eğitiminin başarısını etkileyen önemli bir etkendir. Ebeveynlerin tuvalet eğitimini kısa sürede tamamlamak için çocuğu zorlaması, tehdit etmesi ya da altını ıslattığında cezalandırması, çocuğun özgüvenini ve cesaretini olumsuz olarak etkileyebilecek önemli davranış biçimleridir.

Çocukların aşağıdaki durumları gerçekleştirebildiğinde tuvalet eğitimi için hazır olduklarını söyleyebiliriz:

  • Lazımlığa oturabilme,
  • Sandalyede sabit durabilme,
  • Bir kaç saat kuru kalabilme,
  • Çocuğun bir ya da iki aşamadan oluşan komutları takip edebilecek düzeyle dil becerisi ve kavrama yeteneğine sahip olması,
  • Çocuğun tekrar edilebilir işaretler veya kelimelerle lazımlığı kullanma ihtiyacını iletecek dil ve ifade becerisi olması,
  • Bakım vericilerle olumlu ilişki temelinde onları memnun etme isteği,
  • Çocuğun mesane ve bağırsak kontrolünü bağımsız olarak yerine getirme isteği,
  • Tuvalet eğitiminin sorunsuz bir şekilde başarıyla tamamlanması için çocuğa yönelik eğitim yaklaşımının uygulanması ve çocuğun eğitime hazır oluşunun dikkate alınması önerilmektedir.


Çocuklarda Görülen Tuvalet Problemleri

Tuvalet eğitimi sırasında ve sonrasında çocuklarda inatlaşma, idrar ya da dışkısını yapmayı istememe veya dışkısını istemli olarak tutma gibi sorunlar da yaşanabilir. Tuvalet eğitimi sırasında zorluk yaşayan çocuklar adapte olma konusunda zorluk yaşayan, tuvalet eğitimi sırasında zorluk yaşamayan çocuklara oranla daha fazla negatif duygu durumunda olan, ebeveynlik stillerinde farklılıklar olmayan çocuklar olabilirler. 

Dışkının Tuvalete Reddi (İnatlaşma): Tuvalet eğitimine başlanan çocuk en az 1 ay boyunca tuvaleti reddediyor ve direniyorsa dışkıyı tuvalete yapmayı reddettiği söylenebilir. Dışkıyı tuvalete reddetmenin kabızlık ve ağrılı bağırsak hareketleri sonucunda olma olasılığı da göz önünde bulundurulmalıdır. Ancak tuvalet eğitimi sırasında aile tutumundan kaynaklı inatlaşmalar olabileceği de önemli bir noktadır.

Dışkı Tutma: Dışkı tutma çocuğun dışkılamadan kaçınmak için fiziksel manevralar yapmasını içerir. Çılgın danslar, bacakları çaprazlama, sallanma bu fiziksel manevralara örnektir. Dışkı tutmanın önemli fizyolojik problemlere (kabızlık, idrar yolu rahatsızlıkları vb.) yol açabileceği de unutulmamalıdır. Dışkı tutma durumundaki psikolojik problemler ele alınmalı, çalışılmalı ve göz ardı edilmemelidir.

Gizleme: Tuvalet eğitimi alan bazı çocuklar dışkılamayı pantolonlarına yapmayı ya da gizlemeyi, saklamayı tercih ederler. Bu davranış genellikler 22 ay civarlarında ortaya çıkar. Saklayan çocuklarda dışkıyı reddetme, kabızlık, dışkı tutma ve geç tamamlanmış tuvalet eğitimi daha çok görülebilir. Tüm bunlarla birlikte çocuklar korku, utanç gibi duyguları sebebiyle aynı zamanda dışkılamanın özel olduğu düşüncesiyle de bu davranışı gerçekleştiriyor olabilirler.

Alt Islatma: Alt ıslatma tuvalet eğitiminin başlarında normal karşılanan bir durumdur. Ancak durumun tuvalet eğitiminin kazanılması sonrasında da devam etmesi, ayrıca çocuğun gelişim yaşına uygun olup olmaması (5 yaşında tuvalet eğitimini tamamlamış çocuğun sıklıkla alt ıslatması gibi) ve fizyolojik problemlerin bulunmaması durumlarında psikolojik problemlere odaklanılmalı ve bir uzmandan yardım alınmalıdır. Yapılan bazı çalışmalarda ebeveynlerin tuvalet eğitimine başlamada çocuğun gelişimsel özelliklerini dikkate almasının, çocukların gündüz ve gece altını ıslatma olasılığını azalttığı, eğitim sırasında ceza yöntemi kullanması ve çocuğun altını bezlemesinin ise altını ıslatma olasılığını arttırdığı belirlenmiştir. Bu gibi ebeveyn yaklaşımları ve tutumları da çocuklarda alt ıslatma durumlarına sebep olmaktadır. Böyle durumlarda yine ebeveynler doğru yöntemleri, tutumları öğrenebilmek adına bir uzmandan yardım almalıdır. 

Yukarıda bahsedilen tuvalet problemlerinin fizyolojik sebepleri dışındaki en büyük sebeplerinin psikolojik olduğu unutulmamalı ve çocukların sağlıklı ve gelişimlerine uygun bir şekilde tuvalet eğitimlerini gerçekleştirebilmeleri, gelecekte oluşabilecek psikolojik rahatsızlıklarının önlenebilmesi için uzman yardımı alınması önemlidir. 



KAYNAKÇA

Boyraz, G., Yıldız, D. ve Eren Fidancı, B. (2018). Tuvalet Eğitimi İle İlgili Güncel Yaklaşımlar ve Hemşirelik Uygulamaları. Güncel Pediatri , 247-260 .

Choby, B. E. ve George, S. (2008). Toilet Training. American Family Physician , 1059-1064 .

Çalışır, H., Özvurmaz, S., Tuğrul, E. ve Şahban, M. (2011). Annelerin Tuvalet Eğitimi Sırasında Kullandıkları Yöntemler İle 1-4 Yaş Çocukların Alt Islatma Durumları Arasındaki İlişki . Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi , 17-24 .

Önen, S., Aksoy, İ., Taşar, M. A. ve Dallar Bilge, Y. (2012). Çocuklarda Tuvalet Eğitimini Etkileyen Faktörler . Bakırköy Tıp Dergisi , 111-115.